Modernleşen kent hayatında süpermarketlerin, dev alışveriş merkezlerinin ve dijital kapıya teslim uygulamalarının kuşatmasına rağmen, geleneksel yerini ve canlılığını kaybetmeyen en önemli kentsel unsurlardan biri semt pazarlarıdır. Haftanın belirli günlerinde sokakları renklendiren, semte geçici ama muazzam bir hareketlilik kazandıran bu alanlar, yalnızca birer alışveriş noktası olmanın çok ötesinde işlevlere sahiptir.
Semt pazarları, en temel düzeyde taze, doğal ve ekonomik gıdaya ulaşım kanalı olarak ekonomik bir dengeleyici rolü üstlenir. Üretici ile tüketiciyi doğrudan veya az aracılı bir bağla bir araya getirerek yerel ekonomiyi canlandırır ve her bütçeden vatandaşa hitap eden alternatif bir pazar yapısı sunar.
Türkiye’de semt ve üretici pazarlarının kurulması, işletilmesi ve denetlenmesi, hem tüketicinin korunması hem de ticaretin kayıt dışı kalmaması adına sıkı bir hukuki çerçeveye bağlanmıştır.
5957 Sayılı Kanun: Kamuoyunda "Hal Kanunu" olarak bilinen Sebze ve Meyve Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun, semt pazarlarının hukuki altyapısını oluşturan en ana metindir.
Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik: Ticaret Bakanlığı tarafından çıkarılan bu yönetmelik; pazarların kurulması, taşınması, kapatılması, işletilmesi, pazarcılarda aranacak nitelikler ve tezgâh tahsis işlemlerine dair tüm teknik detayları ve kuralları belirler.
5393 Sayılı Belediye Kanunu: Belediyelere, kendi sınırları içinde pazar yerleri kurma, işletme ve bunları denetleme yetki ve görevini verir.
Mevzuata göre gerçek veya tüzel kişiler (şahıslar, özel şirketler) kendi başlarına pazar yeri kuramazlar. Pazar yerleri münhasıran belediyeler veya belediyelerin %50'sinden fazla hissesine sahip olduğu iştirakleri tarafından kurulur ve işletilir.
Semt Pazarlarını Kimler Denetler?
Semt pazarlarındaki denetimler, denetimin amacına (sağlık, fiyat, vergi, asayiş) göre farklı kurumlar ve birimler tarafından koordineli olarak yürütülür.
Belediyeler (Zabıta Müdürlüğü)
Pazarların günlük, birincil ve en yetkili denetim mercii Belediye Zabıtasıdır. Zabıta ekipleri şu hususları denetler:
Tezgâhların tahsis edilen yer sınırlarında kalıp kalmadığı (geçiş yollarının işgali),
Fiyat etiketlerinin uygunluğu, okunabilirliği ve yanıltıcı olup olmadığı,
Pazarın açılış ve kapanış saatlerine uyulması,
Pazarcı kimlik kartlarının kontrolü,
Çevrenin temizliği ve genel düzen.
Tarım ve Orman Bakanlığı (İl/İlçe Müdürlükleri)
Gıda güvenliği ve halk sağlığı kapsamında devreye girerler. Müfettişler pazar yerlerinde:
Gıda maddelerinin hijyen şartlarına uygun satılıp satılmadığını,
Özellikle organik pazar olarak kurulan yerlerde ürünlerin sertifikalarını,
Taze ve bozulabilir gıdaların saklama koşullarını denetler.
Ticaret Bakanlığı ve Ticaret İl Müdürlükleri
Bakanlık, pazar yerlerinin mevzuata uygun yönetilip yönetilmediğini genel olarak denetleme yetkisine sahiptir. Ayrıca tüketicinin korunması, fahiş fiyat uygulamaları ve stokçuluk gibi ticari usulsüzlükler kapsamında ani denetimler gerçekleştirebilir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (Gelir İdaresi Başkanlığı / Vergi Müfettişleri)
Kayıt dışı ekonomiyi önlemek amacıyla mali denetim yaparlar:
Pazarcıların vergi mükellefiyetleri,
Fatura, irsaliye ve Hal Kayıt Sistemi (HKS) bildirimlerinin yapılıp yapılmadığı kontrol edilir.
Emniyet ve Jandarma (Kolluk Kuvvetleri)
Pazar yerinin kurulduğu bölgeye göre genel asayişin, güvenliğinin ve trafik düzeninin sağlanması amacıyla denetim ve devriye faaliyetleri yürütürler. Ayrıca zabıtanın talebi halinde denetimlere eşlik ederler.
Ceza ve Yaptırımlar
Mevzuata ve kurallara aykırı hareket eden pazarcılara, denetimi yapan kurumun yetkisine göre idari para cezası uygulanır. Bir takvim yılı içinde aynı kural ihlalinin (örneğin geçiş yolunu kapatma veya etiketsiz mal satma) tekrarlanması durumunda cezalar katlanarak artar ve Belediye Encümeni kararıyla faaliyetten men (tezgâh kapatma) cezası verilebilir.
Başkanlarım Semt Pazarlarına Çeki Düzen Verin Lütfen
Başta Konya Büyükşehir Belediye Başkanımız olmak üzere, Karatay, Meram ve Selçuklu Belediye Başkanlarımızdan vatandaşlarımız adına bir ricada bulunmak istiyorum. Sayın Başkanlarım hafta sonu Meram İlçesindeki Muhacir Pazarı’nda şahit olduğum görüntüler hiç normal değildi. Pazar esnafına yakışmayan davranışlar sergilendi. Fiyat soran, düzgün ürün almak isteyen müşteri neredeyse hakarete uğrayacak, dövülecek duruma geldi. Semt pazarlarına çeki düzen gelmesi gerekiyor.
Halk Terazisi
Affedersiniz biz hayvan değiliz, paramızla neden çürük meyve veya sebze alalım. Denetimler neden yapılmıyor. Tezgâhlarda etiketler neden yok. Pazarların girişlerine “Halk Terazisi” koyalım. İsteyen vatandaş varsa şüphesi burada tarttırsın. Onun haricinde pazarcı esnafının da kendisine çeki düzen vermesi lazım. Pazar önlüğü giymesi, müşteriye karşı hitabına dikkat etmesi gerekiyor. Sonuçta vatandaş verdiği paranın karşılığını almak ister. Kurallara uymayan esnafın tezgâh açmasına izin verilmemeli.
Burada bir hususa değinmek istiyorum. Burası çok önemli, Allah’a çok şükür Müslüman bir ülkeyiz. Ancak ticarette İslam ahlakına göre davranmıyoruz. Pazarlarda yaşadığımız genel durum şöyle. İyi ürünleri tezgâh önüne koyup, ayıplı, çürük vs. ürünleri arkadan poşete doldurup vatandaşı kandırmaya çalışıyoruz. Başkanlarım burada sizin de vebaliniz var. Denetimler tam yapılsa böyle bir vicdansızlığa cüret edemezler. Allah için bu konuya bir el atın. Konya Belediyeciliği diye örnek gösteriyoruz. Zaman değişiyor artık. Yeni nesil pazarcılık sistemini uygulayalım. Çok affedersiniz hayvana yem olarak verilecek ürünü insana satmaya çalışan vicdansızlar var.
Kıymetli Başkanlarım bu insanlar sizi “Şehremini” olarak seçtiler. Pazarcı esnafı da bizim vatandaşımız, işini düzgün yapan, helalinden kazanan esnafa sözümüz yok. Ancak yukarıda bahsettiğim kural tanımaz, vicdansız esnaf için de gerekli yaptırımların uygulanması gerekiyor.
Takdir sizlerin…
Yorum yaz
